27 नक्षत्र
नक्षत्र चंद्रमा के 27 "घर" हैं — प्रत्येक 13°20′ का। वैदिक ज्योतिष में आपका जन्म नक्षत्र दशा, गुण मिलान और नामकरण का आधार है।
संक्षिप्त उत्तर
नक्षत्र राशिचक्र के 27 बराबर भाग हैं, प्रत्येक 13°20′ का और चार पदों (3°20′) में बँटा। जन्म के समय चंद्रमा जिस नक्षत्र में हो वही जन्म नक्षत्र है। प्रत्येक नक्षत्र का एक स्वामी ग्रह (जो विंशोत्तरी दशा तय करता है), देवता, प्रतीक, गण, योनि और नाड़ी होती है।
| # | नक्षत्र | विस्तार | स्वामी | गण | नाड़ी | नामाक्षर |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | अश्विनी | 0°00′ मेष – 13°20′ मेष | केतु | Deva | Adi | चू, चे, चो, ला |
| 2 | भरणी | 13°20′ मेष – 26°40′ मेष | शुक्र | Manushya | Madhya | ली, लू, ले, लो |
| 3 | कृत्तिका | 26°40′ मेष – 9°60′ वृषभ | सूर्य | Rakshasa | Antya | अ, ई, उ, ए |
| 4 | रोहिणी | 10°00′ वृषभ – 23°20′ वृषभ | चंद्र | Manushya | Antya | ओ, वा, वी, वू |
| 5 | मृगशिरा | 23°20′ वृषभ – 6°40′ मिथुन | मंगल | Deva | Madhya | वे, वो, का, की |
| 6 | आर्द्रा | 6°40′ मिथुन – 19°60′ मिथुन | राहु | Manushya | Adi | कू, घ, ङ, छ |
| 7 | पुनर्वसु | 20°00′ मिथुन – 3°20′ कर्क | गुरु | Deva | Adi | के, को, हा, ही |
| 8 | पुष्य | 3°20′ कर्क – 16°40′ कर्क | शनि | Deva | Madhya | हू, हे, हो, डा |
| 9 | आश्लेषा | 16°40′ कर्क – 29°60′ कर्क | बुध | Rakshasa | Antya | डी, डू, डे, डो |
| 10 | मघा | 0°00′ सिंह – 13°20′ सिंह | केतु | Rakshasa | Antya | मा, मी, मू, मे |
| 11 | पूर्वा फाल्गुनी | 13°20′ सिंह – 26°40′ सिंह | शुक्र | Manushya | Madhya | मो, टा, टी, टू |
| 12 | उत्तरा फाल्गुनी | 26°40′ सिंह – 9°60′ कन्या | सूर्य | Manushya | Adi | टे, टो, पा, पी |
| 13 | हस्त | 10°00′ कन्या – 23°20′ कन्या | चंद्र | Deva | Adi | पू, ष, ण, ठ |
| 14 | चित्रा | 23°20′ कन्या – 6°40′ तुला | मंगल | Rakshasa | Madhya | पे, पो, रा, री |
| 15 | स्वाति | 6°40′ तुला – 19°60′ तुला | राहु | Deva | Antya | रू, रे, रो, ता |
| 16 | विशाखा | 20°00′ तुला – 3°20′ वृश्चिक | गुरु | Rakshasa | Antya | ती, तू, ते, तो |
| 17 | अनुराधा | 3°20′ वृश्चिक – 16°40′ वृश्चिक | शनि | Deva | Madhya | ना, नी, नू, ने |
| 18 | ज्येष्ठा | 16°40′ वृश्चिक – 29°60′ वृश्चिक | बुध | Rakshasa | Adi | नो, या, यी, यू |
| 19 | मूल | 0°00′ धनु – 13°20′ धनु | केतु | Rakshasa | Adi | ये, यो, भा, भी |
| 20 | पूर्वाषाढ़ा | 13°20′ धनु – 26°40′ धनु | शुक्र | Manushya | Madhya | भू, धा, फा, ढा |
| 21 | उत्तराषाढ़ा | 26°40′ धनु – 9°60′ मकर | सूर्य | Manushya | Antya | भे, भो, जा, जी |
| 22 | श्रवण | 10°00′ मकर – 23°20′ मकर | चंद्र | Deva | Antya | खी, खू, खे, खो |
| 23 | धनिष्ठा | 23°20′ मकर – 6°40′ कुंभ | मंगल | Rakshasa | Madhya | गा, गी, गू, गे |
| 24 | शतभिषा | 6°40′ कुंभ – 19°60′ कुंभ | राहु | Rakshasa | Adi | गो, सा, सी, सू |
| 25 | पूर्वा भाद्रपद | 20°00′ कुंभ – 3°20′ मीन | गुरु | Manushya | Adi | से, सो, दा, दी |
| 26 | उत्तरा भाद्रपद | 3°20′ मीन – 16°40′ मीन | शनि | Manushya | Madhya | दू, थ, झ, ञ |
| 27 | रेवती | 16°40′ मीन – 29°60′ मीन | बुध | Deva | Antya | दे, दो, चा, ची |